WSJ: ΗΠΑ και Κατάρ σχεδιάζουν το «ξεπάγωμα» των 6 δισ. δολαρίων της Τεχεράνης – Μοχλός πίεσης για τις διαπραγματεύσεις

ΗΠΑ και Κατάρ επεξεργάζονται σχέδιο που θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια δεσμευμένων κεφαλαίων για ανθρωπιστικές δαπάνες, σύμφωνα με τη Wall Street Journal. Η πρωτοβουλία αυτή θεωρείται ένα από τα πρώτα οικονομικά ανταλλάγματα προς την Τεχεράνη, στο πλαίσιο του μνημονίου κατανόησης που υπέγραψαν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη για τον τερματισμό του πολέμου.

Το σχέδιο, όπως αναφέρει η WSJ, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, αλλά προβλέπει ότι η Τεχεράνη θα αποκτήσει πρόσβαση σε μέρος των περίπου 100 δισ. δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα διεθνώς λόγω κυρώσεων. Η αρχή αναμένεται να γίνει με 6 δισ. δολάρια που βρίσκονται στο Κατάρ.

Σύμφωνα με τον μηχανισμό που εξετάζεται, η Ντόχα θα επιτρέπει την αγορά τροφίμων, φαρμάκων και άλλων ανθρωπιστικών αγαθών που θα παραγγέλνει η κεντρική τράπεζα του Ιράν, αξιοποιώντας δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της χώρας. Τα κεφάλαια αυτά προέρχονται κυρίως από έσοδα πωλήσεων πετρελαίου, τα οποία έχουν «παγώσει» στο εξωτερικό λόγω των κυρώσεων.

Ο μηχανισμός θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για άλλες δεξαμενές δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων ανά τον κόσμο. Πηγές αναφέρουν ότι μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την αποδέσμευση μιας αρχικής δόσης 24 δισ. δολαρίων, που η Τεχεράνη επιδιώκει να εξασφαλίσει άμεσα.

«Ακόμη και περιορισμένες αποδεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων λειτουργούν τόσο ως οικονομικές σανίδες σωτηρίας όσο και ως πολιτικά σήματα αποκλιμάκωσης», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια για τη Μέση Ανατολή στο Chatham House, σημειώνοντας ότι πρόκειται για ένα από τα λίγα συγκεκριμένα κίνητρα που μπορεί να εξασφαλίσει το Ιράν από τις ΗΠΑ, ώστε να σταθεροποιήσει το νόμισμά του και να μειώσει την εσωτερική πίεση.

Η προειδοποίηση Τραμπ

Παρά τις διεργασίες, η διαδικασία παραμένει εύθραυστη. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δήλωσε μέσω X ότι ο Ντόναλντ Τραμπ συμφώνησε σε παύση των εχθροπραξιών «από απελπισία».

Η δήλωση αυτή προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος απάντησε μέσω κοινωνικών δικτύων: «Δεν συναινέσαμε από απελπισία, το Ιράν το έκανε. Έχουν ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ! Θα αφήσουμε να κυλήσουν οι 60 ημέρες. Δεν παίρνουν λεφτά, ούτε δέκα σεντ!».

Ωστόσο, βάσει της συμφωνίας που υπέγραψε ο Τραμπ, οι ΗΠΑ δεσμεύονται να καταστήσουν τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν «πλήρως διαθέσιμα προς χρήση» και να διαπραγματευθούν μηχανισμό υλοποίησης. Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι τα κεφάλαια θα αρχίσουν να ρέουν όσο το Ιράν συμμετέχει παραγωγικά στις συνομιλίες.

Η ρύθμιση με το Κατάρ θα είναι επιπρόσθετη των εσόδων από πωλήσεις πετρελαίου, τις οποίες η Ουάσινγκτον συμφώνησε να επιτρέψει μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ΗΠΑ θα πρέπει να άρουν συγκεκριμένες κυρώσεις και να εκδώσουν τις απαραίτητες άδειες για τη διευκόλυνση των συναλλαγών.

Ανταλλάγματα πριν από πυρηνικές παραχωρήσεις; Τι λένε οι επικριτές της συμφωνίας

Οι επικριτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι η Ουάσινγκτον παρέχει στην Τεχεράνη σημαντικά οικονομικά οφέλη πριν εξασφαλίσει ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό της πρόγραμμα.

Αντίθετα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και άλλοι υπερασπιστές της συμφωνίας θεωρούν ότι η ρύθμιση θα μειώσει την πίεση στην παγκόσμια οικονομία, επιτρέποντας την επαναλειτουργία μιας στρατηγικής θαλάσσιας οδού και αποτρέποντας περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση. Παράλληλα, υποστηρίζουν ότι τα οικονομικά οφέλη για το Ιράν θα παραμείνουν περιορισμένα έως ότου υπάρξει πρόοδος στις αμερικανικές απαιτήσεις.

Η συμφωνία με το Κατάρ θα δώσει στις ΗΠΑ μεγαλύτερη εποπτεία στις αγορές του Ιράν και αυξημένη επιρροή στη χρήση των δεσμευμένων κεφαλαίων. «Πήραμε τα χρήματά τους, δεν είναι δικά μας, είναι δικά τους, και τα παγώσαμε», δήλωσε ο Τραμπ στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία, προσθέτοντας: «Σε κάποια χρονική στιγμή, υποθέτω, θα πρέπει να τους τα επιστρέψουμε».

Για πού προορίζονταν τα «παγωμένα» κεφάλαια

Τα ιρανικά κεφάλαια, προερχόμενα κυρίως από πωλήσεις πετρελαίου, παραμένουν δεσμευμένα σε χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, το Ιράκ και το Κατάρ.

Το 2023, η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε εγκρίνει εξαίρεση από τις κυρώσεις για τη μεταφορά 6 δισ. δολαρίων από τη Νότια Κορέα στο Κατάρ, στο πλαίσιο συμφωνίας για την απελευθέρωση πέντε Αμερικανών πολιτών που κρατούνταν στο Ιράν.

Τα κεφάλαια αυτά προορίζονταν για ανθρωπιστικές αγορές, ωστόσο ο Μπάιντεν τα πάγωσε στο Κατάρ μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Οι συζητήσεις για την αποδέσμευση των κεφαλαίων ξεκίνησαν στα τέλη Μαΐου, όταν ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ ηγήθηκε αντιπροσωπείας στην Ντόχα. Οι επαφές αυτές συνέβαλαν στην αναβίωση της διαπραγματευτικής δυναμικής που οδήγησε στο νέο μνημόνιο κατανόησης.

Σε βαθιά οικονομική κρίση η Τεχεράνη

Η ανάγκη του Ιράν για πρόσβαση σε ξένο νόμισμα είναι επιτακτική, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει βαθιά οικονομική κρίση, εκρηκτικό πληθωρισμό και κατάρρευση του νομίσματος.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι, αν και η πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανάσα, δεν αρκεί για την ανάκαμψη της ιρανικής οικονομίας. Για κάτι τέτοιο απαιτείται ευρύτερη χαλάρωση των κυρώσεων, την οποία ο Τραμπ και ανώτατοι Αμερικανοί αξιωματούχοι συνδέουν με τη συμμόρφωση του Ιράν στις απαιτήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε ότι το Ιράν θα αποκτήσει πρόσβαση στα περιουσιακά του στοιχεία μόνο εφόσον εφαρμόσει το μνημόνιο κατανόησης και θα λάβει περισσότερα οικονομικά οφέλη εάν επιδείξει «καλή συμπεριφορά», όπως η παράδοση εμπλουτισμένου ουρανίου.

Το σχέδιο ΗΠΑ-Κατάρ δείχνει πως η οικονομική διάσταση της συμφωνίας με το Ιράν αποτελεί βασικό εργαλείο της Ουάσινγκτον για να διατηρήσει την Τεχεράνη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.