Στέφανος Ληναίος: Ο έρωτας με την Έλλη Φωτίου, το θέατρο Άλφα, η πολιτική και η τελευταία δημόσια εμφάνιση

Η επιτυχημένη καριέρα 

Ο Στέφανος Ληναίος εκτός από επιτυχημένος Έλληνας ηθοποιός, ήταν και συγγραφέας, σκηνοθέτης και θεατρικός επιχειρηματίας ενώ παράλληλα είχε ασχοληθεί και με την πολιτική, ως μέλος του ΠΑΣΟΚ.

Ο Στέφανος Ληναίος αποφοίτησε από τη Σχολή Θεάτρου Αθηνών το 1951 και το 1969 από τη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης του Λονδίνου.

Την περίοδο 1954 – 1967 συνεργάσθηκε με περισσότερους από 20 θιάσους σε 100 θεατρικά έργα ενώ εμφανίστηκε σε 100 κινηματογραφικές ταινίες, ραδιοφωνικές εκπομπές και στην τηλεόραση. Παράλληλα, ο γνωστός καλλιτέχνης από το 1970 σκηνοθέτησε και πήρε μέρος σε 50 θεατρικά έργα και σε πολλές ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές.

Ο Στέφανος Ληναίος ήταν ο ιδρυτής του θιάσου Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο στο θέατρο Άλφα της Αθήνας.

Επίσης έγραψε διηγήματα όπως «Μερικοί θάνατοι» και πολλές μελέτες μεταξύ των οποίων «Σύγχρονο θέατρο» και «TV μέσο Παιδείας», το οποίο λήφθηκε υπόψιν στην καθιέρωση της εκπαιδευτικής τηλεόρασης της ΕΡΤ.

Επίσης, είχε διατελέσει γενικός γραμματέας του Συνδέσμου Ελλήνων Ηθοποιών το 1966-1967, οπότε παύθηκε από τη χούντα λόγω πολιτικών φρονημάτων. Είναι σύμβουλος της Πανελλήνιας Ένωσης Ελευθέρου Θεάτρου από το 1975 και του Ελληνικού Κέντρου Θεάτρου από το 1977. Επίσης αποτελεί μέλος του Σωματείου Βρετανών Ηθοποιών.

Ο Στέφανος Ληναίος μιλά για την παράσταση «Καληνύχτα Μαργαρίτα», λίγο πριν την προβολή της από την ΕΡΤ στις 29 Οκτωβρίου 1984.

Οι ταινίες που έχει πάρει μέρος

• 1955 Το οργανάκι του Αττίκ 
• 1957 Ραντεβού με τον έρωτα 
• 1957 Μπαρμπα-Γιάννης, ο κανατάς
• 1959 Ο θησαυρός του μακαρίτη 
• 1960 Το κλωτσοσκούφι
• 1960 Οικογένεια Παπαδοπούλου 
• 1961 Αγάπη και θύελλα 
• 1961 Ενώ σφύριζε το τρένο 
• 1961 Ποια είναι η Μαργαρίτα 
• 1961 Μάνα μου, τον αγάπησα
• 1966 Ελευθέριος Βενιζέλος 
• 1967 Μιας πεντάρας νιάτα 
• 1969 Η κόμισσα της φάμπρικας 
• 1987 Τα παιδιά της χελιδόνας υπεύθυνος εκπομπής
• 2017 Καζαντζάκης 

Σημειώνεται ότι στον Στέφανο Ληναίο άρεσε πολύ το σκάκι και μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις που είχε δώσει αφορούσε το αγαπημένο του χόμπι.

«Στο σκάκι χρωστάω πολλά. Έγινε ο οδηγός της ζωής μου. Με έμαθε να σκέπτομαι πολύ πριν πάρω οποιαδήποτε απόφαση. Να μελετάω σφαιρικά όλες τις πιθανές συνέπειες, πριν πω το ναι ή το όχι… Με έναν τέτοιο πανανθρώπινο οδηγό, ο κόσμος θα ήταν καλύτερος…», είχε αναφέρει στο skaki64.gr.

Η εξομολόγηση για τη ζωή του και το θέατρο Άλφα

Το 2018 ο Στέφανος Ληναίος είχε δώσει συνέντευξη στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και τη δημοσιογράφο Ελένη Μάρκου και είχε αναφερθεί σε όλους τους τομείς της ζωής του. 

Ο γνωστός καλλιτέχνης αναφερθεί στο θέατρο ΟΡΒΟ που είχε φτιάξει.

«Στον πρώτο αυτό χρόνο, από τον Οκτώβριο ως και τον Μάρτιο 1970 με 1971, ανεβάσαμε τρία έργα, εκ των οποίων το "Επικίνδυνο φορτίο" του Μουρσελά και το "Λεωφορείο" του Ζακόπουλου τα απαγόρευσαν. Και στη δεύτερη σκηνή, την οποία είχε αναλάβει ο Γιώργος Μιχαηλίδης, παρουσιάσαμε ένα έργο με τον τίτλο "Αυτοψία", το οποίο ήταν σαφώς αντιδικτατορικό, αλλά μ' έναν δικό μας τρόπο: κάποιος ηθοποιός διάβαζε ένα κείμενο που έλεγε ότι η Τέχνη είναι για την Τέχνη, η οποία ενδιαφέρει μόνον αυτούς που την καταλαβαίνουν και τέτοια πράγματα, και την ίδια ώρα εμείς μέσα σ' ένα κελί ήμασταν δεμένοι με γάζες, όπως ήταν ο γύψος του Παπαδόπουλου εκείνη την εποχή. Και σε όλη τη διάρκεια της παράστασης βγάζαμε τις γάζες, ενώ την ίδια στιγμή ο ηθοποιός έλεγε ότι η Τέχνη δεν πρέπει να ασχολείται με τα κοινωνικά κλπ. Και όταν βγάζαμε και την τελευταία γάζα, υψώναμε τα χέρια και βγάζαμε μια κραυγή. Τρεις μέρες κράτησε το έργο, και μετά το απαγορεύσανε. Στο "Λεωφορείο", στο τέλος του έργου, δείχναμε με το δάχτυλο τον κόσμο και τους λέγαμε "σας πήρανε ό,τι δικό σας είχατε, μπορείτε να το ξαναπάρετε, διεκδικήστε το". Το απαγόρευσαν κι αυτό», είχε διηγηθεί.

Έπειτα είχε αναφερθεί και στο θέατρο Άλφα, τονίζοντας: «Στο Θέατρο Άλφα πηγαίνουμε το 1970. Εκεί ανεβάζουμε το "Καληνύχτα Μαργαρίτα". Το παίζουμε τον πρώτο χρόνο, μετά μας το απαγορεύουνε. Έπειτα, τον Οκτώβριο του 1973, ανεβάζουμε τους "Κλειδοκράτορες" του Μίλαν Κούντερα. Στις 17 Νοεμβρίου του 1973 γίνεται το Πολυτεχνείο. Μας το απαγορεύουν και, ταυτόχρονα, μας κόβουν από την τηλεόραση μια εκπομπή, την οποία μας είχαν επιτρέψει για ένα διάστημα. Εν συνεχεία, μόλις έγινε το Πολυτεχνείο, μετά τις απαγορεύσεις και τις φοβερές ανακρίσεις του μακαρίτη πια, περιβόητου Μάλλιου, μας απαγορεύσανε και τις συζητήσεις που κάναμε με βάση το έργο κάθε Παρασκευή, μετά την παράσταση. Έμεναν, δηλαδή, οι θεατές στην πλατεία και συζητούσαμε τάχα για την αισθητική και τα προβλήματα του έργου, αλλά προχωρούσαμε πολύ πιο βαθιά».

«Θυμάμαι όταν με κάλεσε ο Μάλλιος και με απείλησε. Του είπα "ελάτε να δείτε μια μέρα". "Όχι, δεν θα ξανακάνεις συζητήσεις", έλεγε. Επέμενα, "μα ελάτε να δείτε". "Νομίζεις ότι δεν έχουμε έρθει;", μου είπε. Θυμάμαι ότι με απείλησε πως "άμα το ξανακάνεις, θα σε στείλω στο Λονδίνο". Και εγώ του λέω, "Λονδίνο δεν ξαναπάω, προτιμώ να με στείλετε στα Γιούρα". Είχαμε ένα χιούμορ, μια αίσθηση περίεργη, δεν μπορώ να καταλάβω πού το βρίσκαμε αυτό το κουράγιο. Έτσι περάσαμε κάποιες ηρωικές εποχές, αλλά την εποχή εκείνη καταλαβαίνετε πόσο μας στοίχισε από κάθε πλευρά», είχε πει στην ίδια συνέντευξη ο Στέφανος Ληναίος.

Η συζήτηση είχε περιστραφεί και γύρω από τις ημέρες της εξέγερσης, καθώς και λίγο πριν.

«Όταν το 1973 έγινε η εξέγερση, εμείς, η Αλάμπρα και το Βεάκη απέναντι, είμαστε από τα θέατρα όπου ο κόσμος πήγαινε μέσα για να κρυφτεί. Εμείς, όμως, είχαμε ξαναζήσει νωρίτερα αυτή την ιστορία. Πριν μερικούς μήνες, είχε γίνει η περίφημη εξέγερση στην ταράτσα της Νομικής, διεκδικώντας τη μη στράτευση. Διότι τι έκανε η Χούντα; Στράτευε τους φοιτητές, άσχετα με το αν είχαν τελειώσει ή όχι τις σπουδές τους. Έτσι, εκείνοι ανέβηκαν στην ταράτσα της Νομικής και φώναζαν. Έγιναν συλλήψεις, ιστορίες ολόκληρες. Έρχονταν, λοιπόν, τα παιδιά της Νομικής, με επικεφαλής την Ιωάννα Καρυστιάνη, στο θέατρο και με ρωτούσαν: "Μπορούμε να κάνουμε στο θέατρο Άλφα μια συζήτηση"; Και λέω εγώ "ναι", παρόλο που ήξερα τον κίνδυνο. Όμως είχαμε μάθει τα μυστικά της παρανομίας. Βάλαμε έναν διαχειριστή του θεάτρου να φαίνεται ως επιχειρηματίας κι αυτός νοίκιασε το θέατρο για εκείνη την ημέρα, όχι εγώ. Τουλάχιστον έτσι δεν θα πήγαινα φυλακή. Κι έγινε η συγκέντρωση, μαζεύτηκε κόσμος πολύς, που έφτανε ως έξω την Πατησίων», είχε πει ακόμα.

«Τις ημέρες του Πολυτεχνείου, από την Τετάρτη που μπήκανε οι φοιτητές μέσα, ως την Πέμπτη και την Παρασκευή που εξοντώθηκαν τα παιδιά, είχαμε συνεχείς επαφές στο φουαγέ του θεάτρου Άλφα. Έγιναν ιστορικές συσκέψεις. Γιατί γινόταν αυτό; Γιατί μέσα στο Πολυτεχνείο υπήρχαν χαφιέδες. Όμως προσέξτε τώρα. Έρχονταν 10 παιδιά του Πολυτεχνείου και συζήταγαν τι να κάνουν. Κι εμείς τους λέγαμε ότι θα σταματήσουμε να παίζουμε παραστάσεις, όπως και έγινε. Δώσαμε ως ηθοποιοί και θιασάρχες εντολή, άλλοι σταματήσανε, άλλοι δεν σταματήσανε. Την άλλη μέρα, λοιπόν, με καλεί το τμήμα και μου λένε "εχτές στο θέατρό σου έγινε αυτό, αυτό κι αυτό". Θέλω να πω ότι ακόμα και μέσα σε αυτούς τους 10 υπήρχαν χαφιέδες. Το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου εμείς και το πλαϊνό θέατρο, το Αλάμπρα, κρύψαμε πάρα πολλούς. Φτάσαμε, όμως, σε ένα σημείο όπου τα καπνογόνα άρχισαν και έμπαιναν μέσα στο θέατρο και κινδυνεύαμε να πνιγούμε. Κι εκεί κάναμε την ηρωική έξοδο, στην κυριολεξία. Βγήκαμε και γλυτώσαμε. Θέλω όμως μια χάρη. Ό,τι γράψετε να το γράψετε στο πληθυντικό. Γιατί η γενιά εκείνη τα έκανε όλα και μέσα σε αυτούς κι εμείς», είχε προσθέσει ο Στέφανος Ληναίος.

Η τελευταία δημόσια εμφάνιση

Το θέατρο Άλφα - Ληναίος - Φωτίου υπάρχει ακόμα και τα τελευταία χρόνια εκεί δραστηριοποιούνται με δικές τους παραγωγές ο Τάσος Ιορδανίδης και η Θάλεια Ματίκα. 

Μάλιστα το ζευγάρι έχει μιλήσει για τη γνωριμία και τον θαυμασμό του τόσο στον Στέφανο Ληναίο όσο και στην Έλλη Φωτίου.

«Να πω και κάτι ακόμα, γιατί δεν θέλω να το ξεχάσω, επειδή μιλάω λίγο γενικά. Λοιπόν, θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ και πάλι και να στείλω την αγάπη μου τη μεγάλη στον Στέφανο τον Ληναίο και την Έλλη τη Φωτίου, οι οποίοι μας εμπιστεύτηκαν το θέατρό τους, εν μέσω της πανδημίας. Και, ε, βαδίζουμε παρέα με τις συμβουλές τους, με την αγάπη τους, και είναι δύο άνθρωποι οι οποίοι πραγματικά, τουλάχιστον σε εμάς, έχουν χαρίσει ένα πολύ, πολύ μεγάλο δώρο» είχε πει ο Τάσος Ιορδανίδης στην Ελένη Μενεγάκη.

Ο Στέφανος Ληναίος τον Δεκέμβριο του 2024 πραγματοποίησε και την τελευταία του δημόσια εμφάνιση, καθώς πήγε να δει μαζί με τη σύζυγό του, Έλλη Φωτίου, να δει την παράσταση «Θέλω να σου κρατάω το χέρι» με τον Τάσο Ιορδανίδη και τη Θάλεια Ματίκα. 

«Καλησπέρα σας. Να 'στε καλά. Ευχαριστούμε πάρα πολύ για τον χρόνο σας. Λοιπόν, το 2020, μετά τον κορονοϊό, βρισκόμασταν η αλήθεια σε μία απελπιστική κατάσταση. Τότε δύο άνθρωποι οι οποίοι είναι μέρος της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού, έρχονται, ο Στέφανος Ληναίος και η Έλλη Φωτίου. Ερχόμαστε σε συνεννόηση και ερχόμαστε εδώ. Και αρχίζουμε και λειτουργούμε από το '21 λοιπόν, το "Θέλω να σου κρατάω το χέρι". Και βλέπετε ότι, δεν το λέω για να κοκορευτούμε, βλέπετε ότι πηγαίνουμε καλά, κάτι κάνει αυτή η παράσταση από τη σκηνή.

Οφείλουμε τα πάντα, οφείλουμε τα περισσότερα σε αυτούς τους δύο καλλιτέχνες, των οποίων το σπίτι πήραμε, το Θέατρο Άλφα - Ληναίος - Φωτίου. Για τους νεότερους. Οι παλαιότεροι το ξέρετε, οι νεότεροι σας τα λέω για να μαθαίνετε. Είναι χρήσιμα αυτά. Από το '70 έχει μια τεράστια πορεία. Είναι ένα από τα πέντε ιστορικά θέατρα για την Αθήνα μας. Έχει χαρακτηριστεί δηλαδή. Και η ζωντανή ιστορία αυτού του θεάτρου, μετά τέσσερα χρόνια που είμαστε εδώ. Ο κύριος Ληναίος και η κυρία Φωτίου είναι εδώ», είχε πει ο Τάσος Ιορδανίδης.

Ο Στέφανος Λιναίος σε θεατρική παράσταση «Δεν πληρώνω... Δεν πληρώνω τίποτα!» στη Θεσσαλονίκη το 2011 / ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τότε τον λόγο πήρε ο Στέφανος Ληναίος. 

«Λοιπόν, θα μας δώσετε λίγο χρόνο, έτσι; Ευχαριστώ πάρα πολύ. Είναι 65 έργα που δεν πίστευα ποτέ ότι από αυτό το θέατρο, που φτιάξαμε με τα χέρια μας, 65 χρόνια.. Είμαστε μαζί 65 χρόνια και 65 χρόνια στο θέατρο. Αυτή νομίζω είναι μια παράσταση που δεν έχει καμία σχέση με εμάς. Είναι πια δικό τους. Αυτά τα δυο παιδιά εδώ νόμιζα ότι ήτανε σπίτι τους. Δεν ακούμε και καλά, καταλαβαίναμε όμως από τις αντιδράσεις σας ότι είναι πια ένας άλλος κόσμος. Μεταξύ τηλεόρασης, μεταξύ κινητού, μεταξύ πώς τα λέτε, Instagram; Αυτά προσπαθώ να τα λειτουργήσω και με βοηθάει πολύ ο Τάσος, και ο γιος και η κόρη μας ευτυχώς, και ο εγγονός μας. Αντέξανε... και έχουμε αυτά τα τρία αστέρια σήμερα.

Κλάψαμε τρεις φορές. Κι όμως άντεξα. Όχι μόνο γιατί τελικά, αυτή η εικόνα που μας έδιναν στην αρχή για μας, είναι άγνωστη. Άγνωστη εντελώς. Εμείς έχουμε ασχοληθεί, όχι με αυτή την ποίηση της καθημερινότητας που ήταν αυτό το έργο... Ποίηση δυο δυστυχισμένων σημερινών. Εμείς έχουμε ζήσει σ' έναν άλλο κόσμο. Που από μικρά παιδιά αντέξαμε, κατοχές, δικτατορίες, αντιστάσεις, εξορίες και τόσα πράγματα, που ένα θέατρο δικό μας, πώς το καταφέραμε, δεν ξέρω.

Ίσως επειδή εμείς ούτε βίλες αγοράσαμε, ούτε άλλα πράγματα. Ό,τι μπορέσαμε, κρατήσαμε αυτό το θέατρο. Αλλά ποτέ δεν πίστευα, αν ο Θεός υπάρχει, ότι θα μας έδινε αυτά τα δύο παιδιά εδώ», είχε αναφέρει ο Στέφανος Ληναίος.