1 hour ago
1
Ένας καρχαρίας της Γροιλανδίας, ο οποίος ενδέχεται να είχε γεννηθεί την εποχή του Σαίξπηρ, εκβράστηκε για πρώτη φορά στις ιρλανδικές ακτές. Το γεγονός αυτό προσέφερε στους επιστήμονες μια σπάνια ευκαιρία να μελετήσουν ένα από τα πλέον ανεξερεύνητα και μακρόβια σπονδυλωτά του πλανήτη. Ο καρχαρίας αυτός συνεχίζει να ανατρέπει τις γνώσεις μας για τη γήρανση, διαθέτοντας όραση που παραμένει λειτουργική ακόμα και σε προχωρημένη ηλικία, καθώς και μια καρδιά ικανή να χτυπά για αιώνες.
Η ερευνητική ομάδα υπολογίζει ότι το θαλάσσιο κήτος ξεπερνούσε σε ηλικία τα 150 έτη. Η γέννησή του τοποθετείται στην εποχή του Αμερικανού προέδρου Αβραάμ Λίνκολν και της βασίλισσας Βικτωρίας, τότε που δεν είχαν εφευρεθεί ακόμα τα αυτοκίνητα και τους ωκεανούς διέσχιζαν τρικάταρτα ιστιοφόρα.
Ωστόσο, με βάση τα δεδομένα για τους καρχαρίες της Γροιλανδίας, το συγκεκριμένο ζώο θεωρούνταν ακόμα νεαρό.
«Είναι πραγματικά κρίμα. Αυτό το ζώο χρειάστηκε 150 χρόνια για να φτάσει στο σημείο όπου θα μπορούσε να αναπαραχθεί, να συμβάλει στη διατήρηση του πληθυσμού του και ίσως να μην είχε ποτέ αυτή την ευκαιρία», δήλωσε στο BBC η Εμιλί Ντε Λους, θαλάσσια βιολόγος στην οργάνωση Irish Whale and Dolphin Group.
Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας θεωρείται το μακροβιότερο σπονδυλωτό στον πλανήτη, με τη διάρκεια ζωής του να φτάνει περίπου τα 400 χρόνια. Παρόλο που η ακριβής μακροζωία τους παραμένει πεδίο επιστημονικής συζήτησης (με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται από 300 έως 500 έτη), ορισμένα άτομα που κολυμπούν σήμερα στους ωκεανούς ενδέχεται να βρίσκονταν στη ζωή από την εποχή του Σαίξπηρ.
«Υπάρχει κάτι πολύ προσωπικό στη μελέτη νεκρών ζώων, γιατί μέσα από αυτή τη διαδικασία γνωρίζεις πραγματικά το είδος», εήγησε η Τζάσμιν Σταβένοου Τζέρεμαλμ, υποψήφια διδάκτορας θαλάσσιας οικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κορκ στην Ιρλανδία, η οποία συμμετείχε στη νεκροψία. «Τα νεκρά ζώα μπορούν να μας πουν πολλά για τα ζωντανά», σημείωσε.
Η μεταφορά του καρχαρία στο εργαστήριο αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη πρόκληση. Οι καρχαρίες της Γροιλανδίας συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα είδη καρχαριών παγκοσμίως, φτάνοντας τα 5 μέτρα σε μήκος, ενώ το συγκεκριμένο ζώο ζύγιζε πάνω από 200 κιλά. Για να το προστατεύσει από τους γλάρους και άλλα ζώα, η ομάδα κάλυψε το σώμα του με φύκια. Την επόμενη ημέρα, το κουφάρι σηκώθηκε από γερανό, τοποθετήθηκε σε φορτηγό και μεταφέρθηκε σε περιφερειακό κτηνιατρικό εργαστήριο.
Μία ημέρα αργότερα, ερευνητές προερχόμενοι από διάφορα επιστημονικά ιδρύματα και οργανισμούς ξεκίνησαν τη νεκροψία σε ειδικά αεριζόμενο χώρο, φορώντας προστατευτικές στολές, γάντια και μάσκες.
«Ένα ζώο που μπορεί να έχει ηλικία αρκετών αιώνων ενδέχεται να φιλοξενεί στο σώμα του κάθε είδους μικροοργανισμούς. Για λόγους υγείας και ασφάλειας πρέπει να ακολουθούνται αυστηρές διαδικασίες», εξηγεί η Σταβένοου Τζέρεμαλμ. «Αν ένα ζώο έχει ζήσει τόσο πολύ, βακτήρια ή ιοί από πολύ παλιά μπορεί να βρίσκονται ακόμη στο σώμα του και να εκτεθούν ξαφνικά κατά τη νεκροψία».
Παρά τις πρόσφατες έρευνες των τελευταίων ετών, πολλές πτυχές της βιολογίας των καρχαριών της Γροιλανδίας, καθώς και το μυστικό της τεράστιας διάρκειας ζωής τους, παραμένουν ανεξήγητα. Πρόκειται για μοναχικούς, αργοκίνητους θηρευτές και πτωματοφάγους. Αν και τρέφονται με νεκρά ζώα, είναι γνωστό ότι κυνηγούν επίσης θηράματα όπως οι φώκιες.
Οι καρχαρίες αυτοί ζουν στα ψυχρά νερά της Αρκτικής και του Βόρειου Ατλαντικού, γύρω από την Ισλανδία, τον Καναδά και τη Γροιλανδία. Για να επιβιώνουν στο ακραίο ψύχος, διαθέτουν έναν φυσικό «αντιψυκτικό» μηχανισμό: χημικές ουσίες σε υψηλές συγκεντρώσεις που κυκλοφορούν στον οργανισμό τους, καθιστώντας όμως παράλληλα τη σάρκα τους τοξική.
Παρά την εξάπλωση και το μέγεθός τους, τα στοιχεία για το είδος αυτό παραμένουν ελλιπή. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μη γνωρίζουν πού ζευγαρώνουν και γεννούν, πόσο συχνά αναπαράγονται ή πόσους απογόνους φέρνουν στον κόσμο κάθε φορά. Αυτή η αβεβαιότητα δυσκολεύει τόσο την εκτίμηση του συνολικού τους πληθυσμού όσο και την προστασία τους από κινδύνους όπως η τυχαία αλίευση.
Οι ερευνητές εξέτασαν την πιθανότητα ο θάνατος να προήλθε από τραυματισμό (όπως εμπλοκή σε αλιευτικά δίχτυα), αλλά δεν εντόπισαν σχετικά ίχνη. Αφαίρεσαν προσεκτικά το δέρμα του—το οποίο καλύπτεται από μικροσκοπικά, αιχμηρά «δόντια» που ονομάζονται δερματικά οδοντίδια—και το τοποθέτησαν σε καταψύκτη με σκοπό την ταρίχευση.
Επιπλέον, αφαίρεσαν τα μάτια του, καθώς και το τεράστιο ήπαρ του που ζύγιζε 50 κιλά. Οι φακοί των ματιών θα υποβληθούν σε χρονολόγηση με ραδιοάνθρακα για τον προσδιορισμό της ηλικίας του. Τα μάτια αυτών των καρχαριών αποτελούσαν για χρόνια ένα ακόμα αίνιγμα. Λόγω της μεγάλης διάρκειας ζωής τους και των μικρών παρασιτικών οργανισμών που προσκολλώνται σε αυτά, επικρατούσε η άποψη ότι είχαν πολύ κακή όραση ή ότι ήταν τυφλοί.
Ωστόσο, μελέτη του 2026 απέδειξε το αντίθετο: ο αμφιβληστροειδής και τα μάτια τους είναι άθικτα και απόλυτα προσαρμοσμένα σε συνθήκες ελάχιστου φωτός.
«Ακόμη και σε υπερήλικες, τα κύτταρα και οι μοριακοί μηχανισμοί που απαιτούνται για την όραση παραμένουν υγιείς», εξήγησε η Λίλι Φογκ, μεταδιδακτορική ερευνήτρια εξελικτικής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία.
«Το οπτικό τους σύστημα μοιάζει με μια “κάμερα χαμηλού φωτισμού”, κάτι που έχει απόλυτο νόημα για ένα ζώο που ζει στα σκοτεινά, ψυχρά βάθη της Αρκτικής», πρόσθεσε.
Η ανθεκτικότητα αυτή έρχεται σε αντίθεση με την ανθρώπινη όραση, η οποία φυσιολογικά φθείρεται με την πάροδο του χρόνου. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι καρχαρίες της Γροιλανδίας έχουν αναπτύξει μηχανισμούς προστασίας από τη γήρανση, με έναν πιθανό λόγο να είναι η ικανότητά τους να επιδιορθώνουν τις βλάβες στο DNA τους. Μελέτες υποδεικνύουν ότι τα γονίδια που σχετίζονται με την επιδιόρθωση του DNA εμφανίζουν ιδιαίτερα υψηλή δραστηριότητα σε αυτούς τους καρχαρίες σε σύγκριση με άλλα είδη.
«Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον επειδή η βλάβη του DNA και η ικανότητα επιδιόρθωσης συνδέονται ευρέως με τις διαδικασίες γήρανσης σε όλα τα ζώα», λέει.
Ένα δείγμα μυϊκού ιστού πρόκειται να σταλεί σε εργαστήριο για τον προσδιορισμό της ηλικίας μέσω μιας διαφορετικής, πειραματικής μεθόδου. Αυτή η μέθοδος βασίζεται στο μήκος των τελομερών—των δομών DNA που λειτουργούν ως προστατευτικά καλύμματα στις άκρες των χρωμοσωμάτων και τα οποία τείνουν να μικραίνουν με την ηλικία και την έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Πώς γίνεται μια καρδιά να χτυπά για αιώνες; Πρόσφατη έρευνα πάνω στην καρδιά των καρχαριών της Γροιλανδίας έδειξε ότι εμφάνιζαν συνήθη σημάδια γήρανσης, όπως ουλές, αλλά παρόλα αυτά συνέχιζαν να λειτουργούν ικανοποιητικά. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι ο καρχαρίας της Γροιλανδίας έχει εξελιχθεί έτσι ώστε να παρουσιάζει ανθεκτικότητα σε δείκτες γήρανσης που σε άλλα ζώα (συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου) συνδέονται με κακή καρδιακή υγεία.
«Αυτό το εξαιρετικά ασυνήθιστο εύρημα υπογραμμίζει την ανθεκτικότητα ως βασικό μηχανισμό που επιτρέπει την ακραία μακροζωία», ανέφεραν οι συγγραφείς της μελέτης.
Όπως εξήγησε η Τζέρεμαλμ, η νεκροψία προσέφερε την ευκαιρία να παρατηρηθούν από κοντά ορισμένα από τα μοναδικά προσαρμοστικά χαρακτηριστικά του καρχαρία της Γροιλανδίας, όπως η διατροφή του με κουφάρια στον βυθό.
«Τα τρώει ακόμα και όταν έχουν σαπίσει, ανεξάρτητα από το στάδιο στο οποίο βρίσκονται», λέει.
Οι ερευνητές αφαίρεσαν ολόκληρο το πεπτικό σύστημα και το στομάχι για μελλοντική ανάλυση. Κατά την εξέταση διαπιστώθηκε ότι το στομάχι ήταν άδειο, αλλά ένα τμήμα του εντέρου παρέμενε γεμάτο, γεγονός που μαρτυρά ότι ο καρχαρίας είχε χωνέψει τροφή λίγο πριν πεθάνει. Το άδειο στομάχι δεν προκαλεί ανησυχία, καθώς οι καρχαρίες αυτοί έχουν εξαιρετικά χαμηλές ενεργειακές απαιτήσεις. Ο αργός μεταβολισμός τους θεωρείται εξελικτική προσαρμογή στις σκληρές αρκτικές συνθήκες, όπου η διαθεσιμότητα τροφής είναι περιορισμένη και αυξομειώνεται εντονα ανάλογα με την εποχή.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο καρχαρίας έπασχε από κάποια μη προφανή αιτία, και ελπίζουν ότι οι αναλύσεις των δειγμάτων και των οργάνων θα αποκαλύψουν τελικά περισσότερα για τον θάνατό του.
«Σε κάνει να αναρωτιέσαι, τι συνέβη» λέει η Ντε Λους. «Είναι λυπηρό γιατί είναι μεγάλο σε ηλικία για τα δικά μας δεδομένα, αλλά στην πραγματικότητα είχε πολλή ζωή ακόμη μπροστά του».
Greek (GR) · 
English (US) ·